Deconnectie gaat over kunnen loskomen van het werk en voldoende herstellen, in een wereld waarin werk en privé steeds meer door elkaar lopen. Dat betekent niet alleen offline zijn, maar ook mentaal afstand kunnen nemen van je werk.
In de social profit is dit niet vanzelfsprekend. Professionele betrokkenheid, emotioneel belastende situaties, personeelstekorten en onregelmatige uren maken het moeilijker om het werk echt los te laten.
Daarnaast vervagen door digitale technologie de grenzen tussen werk en privé. Werk komt makkelijker binnen in ons privéleven en omgekeerd. Onderzoek spreekt in dat verband over technostress: stress die ontstaat door voortdurende bereikbaarheid, digitale onderbrekingen, informatie-overload of de druk om mee te blijven met nieuwe technologie.
Herstelmomenten zijn nodig om werk vol te houden. Wie voortdurend "aan" staat, krijgt minder kansen om te herstellen van het werk. Dat kan invloed hebben op slaap, concentratie, energieniveau, motivatie en welzijn op lange termijn. Onderzoek toont bovendien aan dat medewerkers met een hoge werkdruk vaak net het moeilijkst kunnen loskomen van hun werk. Dit wordt ook wel de recovery paradox genoemd: net wie het meeste nood heeft aan herstel, vindt het vaak het moeilijkst om voldoende afstand te nemen van het werk.
Deconnectie wordt soms voorgesteld als een individuele verantwoordelijkheid. Alsof medewerkers gewoon beter hun grenzen moeten bewaken of hun smartphone vaker moeten wegleggen. In werkelijkheid wordt de ruimte om te herstellen sterk beïnvloed door de manier waarop het werk georganiseerd is en door de cultuur binnen een team.
Welke verwachtingen leven er rond bereikbaarheid? Wat beschouwen we als dringend? Hoe reageren collega's wanneer iemand grenzen aangeeft? Helpen we elkaar om voldoende afstand te nemen van het werk, of versterken we onbewust de verwachting om altijd betrokken en beschikbaar te blijven?
Deconnectie is daarom niet alleen een vraagstuk van individuele keuzes, maar ook van teamcultuur, werkorganisatie en leidinggeven. Psychologische veiligheid speelt daarbij een belangrijke rol. Medewerkers moeten zich vrij voelen om werkdruk, herstel, bereikbaarheid en grenzen bespreekbaar te maken.
Er bestaat geen one-size-fits-all aanpak. Teams verschillen in opdrachten, werkuren, bezetting en verwachtingen.
Ook medewerkers verschillen in hoe ze werk en privé willen combineren. Sommige mensen houden beide liever duidelijk gescheiden. Anderen ervaren net meer autonomie wanneer ze daar flexibel mee kunnen omgaan. Daarnaast spelen persoonlijke voorkeuren, levensfase en individuele kenmerken een rol. Sommige medewerkers hebben bijvoorbeeld meer nood aan duidelijke grenzen, voorspelbaarheid of prikkelarme momenten om voldoende te kunnen herstellen.
Werkbare afspraken ontstaan daarom best in dialoog, met aandacht voor de noden van medewerkers, de werking van het team en de continuïteit van de dienstverlening. Het vraagt een gedeelde inspanning van medewerkers, leidinggevenden en organisaties.
Klik op een rol in de organisatie om alleen de tips voor leidinggevenden (rood), medewerkers (grijs) of organisaties (groen) te zien.
Ons brein schakelt niet automatisch over van werkmodus naar privémodus. Een goede shutdown-routine aan het einde van de werkdag helpt je om werkdag af te sluiten. Ook met deze tien tips maak je de overgang van werk naar privé.
Merk je dat je blijft piekeren over situaties, cliënten of taken? Test manieren om je aandacht bewust naar iets anders te verleggen. Op mindfulness.nl vind je 12 anti-piekertips om rust in je hoofd te vinden. Je kan onderaan de pagina een gratis e-book downloaden met tien eenvoudige mindfulness-oefeningen met audio.
Grenzen stellen betekent niet dat je minder betrokken bent. Het helpt je beter te focussen tijdens je werk en je engagement op lange termijn vol te houden. Lees meer over grenzen stellen en werkdruk.
Niet elke pauze zorgt voor herstel. Kies regelmatig voor activiteiten die je helpen om echt afstand te nemen van het werk. Ontdek 11 tips voor een goed bestede pauze. Maak je eigen pauzepot voor micropauzes. Meer inspiratie vind je in deze blog van stressacademy.be.
Duidelijke afspraken over bereikbaarheid, communicatie buiten de werkuren en deconnectie helpen om verwachtingen beter af te stemmen en misverstanden te voorkomen. Weet je niet goed wat er geldt? Bespreek het met je leidinggevende of personeelsdienst.
Afspraken over deconnectie verliezen aan kracht wanneer leidinggevenden of collega's ze zelf niet toepassen. Als leidinggevende heb je een belangrijke voorbeeldfunctie. Denk na over het tijdstip waarop mails worden verstuurd, het gebruik van berichtenapps en de verwachtingen die je bewust of onbewust creëert rond bereikbaarheid. Cultuur wordt vaak sterker bepaald door gedrag dan door regels.
Deconnecteren begint vaak vóór je afwezig bent. Rond je werk zoveel mogelijk af met aandacht voor deze 8 tips voor een goede werkoverdracht en zorg in zorgsituaties voor een goede overdracht tussen afdelingen. Zo verklein je de kans dat collega's of cliënten afhankelijk blijven van jouw bereikbaarheid.
Pas je status aan in communicatie-apps zoals Teams of Slack, zet je agenda op 'afwezig' en stel een duidelijk 'out of office' bericht in. Geef daar gerust in aan wat ze in die periode wel of niet van jou mogen verwachten. Duidelijke communicatie voorkomt misverstanden en verlaagt de druk om toch nog bereikbaar te blijven.
Inzicht in je eigen gewoontes is vaak een eerste stap naar meer deconnectie. Sta eens een week stil bij vragen zoals:
Kleine aanpassingen kunnen soms een groot verschil maken. Denk aan het uitschakelen van niet-noodzakelijke meldingen, het gebruiken van een focusmodus op je pc of het bewust beperken van het aantal momenten waarop je je mailbox controleert.
Veel druk ontstaat niet door formele regels, maar door onuitgesproken verwachtingen. Bespreek daarom wat dringend is, wanneer een antwoord verwacht wordt en wanneer niet.
Ook kleine afspraken kunnen helpen. Spreek bijvoorbeeld af hoe dringende vragen worden aangeduid, wanneer een mail mag wachten tot de volgende werkdag of welk communicatiekanaal gebruikt wordt bij echte urgentie. Idewe geeft tips voor het expliciet maken van afspraken in whatsappgroepen.
Medewerkers die het meest nood hebben aan herstel, vinden het vaak net het moeilijkst om los te laten. Zo komen ze terecht in een vicieuze cirkel van werkdruk: hoge werkdruk laat weinig ruimte voor herstel, waardoor het steeds moeilijker wordt om op te laden. Heb daarom aandacht voor haalbare verwachtingen, voldoende ondersteuning en een realistische werkdruk.
Korte check-ins en check-outs kunnen helpen om signalen vroeger op te merken, herstel bespreekbaar te maken en meer begrip te creëren voor elkaars noden. Zo wordt deconnectie geen thema dat pas aandacht krijgt wanneer het misloopt. Maak daarom regelmatig ruimte om stil te staan bij vragen zoals:
Door die kennis te delen ontstaat meer begrip voor elkaars noden en wordt het makkelijker om tijdig ondersteuning te bieden.
Cliënten, bewoners, patiënten of collega's moeten geholpen kunnen worden, ook wanneer iemand afwezig is. Werk daarom met duidelijke vervangafspraken, overdrachten of aanspreekpunten. Zo hoeft continuïteit niet af te hangen van de bereikbaarheid van één persoon.
Leidinggevenden spelen een sleutelrol bij deconnectie. Voorzie daarom ondersteuning rond werkdruk, bereikbaarheid, teamafspraken en voorbeeldgedrag. Afspraken hebben meer kans op succes wanneer leidinggevenden voldoende handvatten krijgen om ermee aan de slag te gaan.
Wat werkt in een woonzorgcentrum, werkt niet noodzakelijk in een maatwerkbedrijf of een ondersteunende dienst. Voorzie daarom ruimte om afspraken af te stemmen op de eigen werking van een team. Onderzoek toont dat deconnectie beter werkt wanneer afspraken aansluiten bij de context en de noden van medewerkers. Lees ook meer over autonomie en werkorganisatie.
Sinds de arbeidsdeal van 2022 moeten organisaties afspraken maken over het recht op deconnectie. Hoe die afspraken er precies uitzien, kan verschillen tussen sectoren en organisaties. Sommige afspraken zijn vastgelegd in sectorale of ondernemings-cao's, andere worden opgenomen in het arbeidsreglement of in interne afspraken. Ga daarom na welke afspraken binnen jouw organisatie gelden en of medewerkers en leidinggevenden deze voldoende kennen.
IDEWE zet 5 tips om echt te deconnecteren in de zomer op een rij.
Je opent je inbox en de moed zakt je in de schoenen? Het principe van zero-inbox kan je helpen. Lees hier hoe je in tien stappen naar inbox zero gaat.
Download filehelpt teams en leidinggevenden om op een laagdrempelige manier in gesprek te gaan over bereikbaarheid, herstel en deconnectie. Zo kom je tot een gedragen afsprakenkader rond deconnectie.
Meer infoEen laagdrempelige en speelse gesprekstool met vragen over wat hen energie geeft, herstel en signalen van overbelasting.
Meer infomet tips en hulpmiddelen om je werknemers bewust te maken van het belang van deconnectie.
Doorheen de e-learning beslist je werknemer zelf welke acties jij wil ondernemen om ‘in balans’ te kunnen werken. Wat aan bod komt?
Vier e-learnings helpen je op weg: 'Voorkom, herken en los conflicten op', 'Geef en ontvang gepast feedback', 'Doe meer met minder tijd' en 'Assertief in je werk'. Korte modules – gericht op wat jij vandaag nodig hebt om steviger in je werk te staan. Op het Leerlabo van VIVO en FeBi bedien jij je online, gratis en direct.
Meer info