emotionele belasting

Wat is grensoverschrijdend gedrag?

Pesterijen, discriminatie, ongewenste intimiteiten, agressie van cliënten, collega’s of derden. Het zijn allemaal vormen van grensoverschrijdend gedrag die je kan meemaken op je werk.

Grensoverschrijdend gedrag weegt vaak zwaar:

  • Het tast de veiligheid en het welzijn van medewerkers, cliënten én omgeving aan.
  • Het verpest de sfeer.
  • Het staat kwaliteitsvol werken en een efficiënte dienst- of hulpverlening in de weg. Grensoverschrijdend gedrag aanpakken is daarom essentieel.

Grensoverschrijdend gedrag dekt verschillende ladingen. Het gaat o.a. om pesterijen, ongewenst seksueel gedrag, agressief gedrag/geweld, discriminatie.

(Cyber) Pesten

Elk gedrag met als doel of gevolg de persoonlijkheid, waardigheid of integriteit van een persoon aan te tasten of een vijandige of kwetsende omgeving te creëren.

Pestgedrag uit zich in woorden, gebaren of handelingen, die gedurende een bepaalde tijd plaatsvinden. Bijvoorbeeld: systematisch roddelen, verspreiden van beledigende inhoud via sociale media of iemand sociaal isoleren. Maar verwar het niet met een wederzijds conflict of vriendschappelijke plagerijen.

Ongewenst seksueel gedrag

Elke vorm van verbaal, niet-verbaal of lichamelijk gedrag met een seksuele connotatie met als doel of gevolg de waardigheid van een persoon aan te tasten of een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving te creëren.

Agressie en geweld

Het psychisch of fysisch lastigvallen, aanvallen, bedreigen of stalken. Het kan gaan over:

  • non-verbale agressie: dreigende, spottende of vernederende gebaren, spugen, ...
  • verbale agressie: vloeken, schelden, ...
  • psychische agressie: bedreigen, chanteren, onder druk zetten, stalken, ...
  • fysieke agressie: schoppen, slaan, trekken, duwen, bijten, krabben, fysiek hinderen, vastpakken, een wapen gebruiken, ...
Discriminatie

Het verschillend behandelen van personen en sociale groepen op basis van bepaalde kenmerken, zonder dat men hiervoor een rechtvaardiging kan geven.

De Belgische wet verbiedt ongelijke behandeling op basis van geslacht, leeftijd, seksuele geaardheid, burgerlijke staat, geboorte, vermogen, geloof of levensbeschouwing, politieke overtuiging, taal, gezondheidstoestand, handicap, lichamelijk/genetisch kenmerk, sociale afkomst, nationaliteit, zogenaamd ras, huidskleur, afkomst, nationale/etnische afstamming

Op de website www.ediv.be vind je meer informatie over discriminatie terug.

Risico's op agressie

Risicofactoren op agressie zijn te vinden bij de cliënt, de medewerker, de organisatie, de omgeving en in het aanbod. Vaak is het een complex samenspel van factoren die grensoverschrijdend gedrag doen.

Tips

Klik op een rol in de organisatie om alleen de tips voor leidinggevenden (rood), medewerkers (grijs) of organisaties (groen) te zien. 

Veel vormen

Besef dat grensoverschrijdend gedrag in veel vormen voorkomt. Denk bijvoorbeeld aan pesten, kleineren, handtastelijkheden, geen aandacht geven, schelden, chanteren, fysiek uithalen, dingen stukmaken . Soms is het heel expliciet. Soms heel geraffineerd.

Weerbaarheid

Ontwikkel je weerbaarheid: voorkom dat je grensoverschrijdend gedrag meemaakt of zelf stelt.

Grenzen afbakenen

Maak je grenzen zo snel mogelijk duidelijk. Hoe langer je wacht, hoe moeilijker het wordt om ineens assertief te zijn en je grenzen te trekken. Communiceer duidelijk, zonder klagend of agressief over te komen:

  • Benoem het concrete gedrag.
  • Maak duidelijk waarom je dit niet op prijs stelt. En vraag om ermee te stoppen..
  • Laat weten dat je stappen onderneemt als de situatie niet verandert.
  • Houd je aan deze afspraak.

In de Icoba-brochure ‘Reageer gepast’ vind je heel wat tips over hoe je best reageert op (non)verbaal en fysiek agressief gedrag.

In Den Geweld-igen Courant vind je tips over hoe je omgaat met de meer subtiele vormen van grensoverschrijdend gedrag. Denk aan pesten, geroddel, discriminatie, manipulatie, …

Zoek steun!

Blijf er niet alleen mee rond lopen. Zoek steun. Zorg dat anderen op de hoogte zijn. Meld grensoverschrijdend gedrag bij je leidinggevende, de vakbond, de preventieadviseur en de vertrouwenspersoon. In het arbeidsreglement vind je de contactgegevens. Zo kunnen zij de situatie mee opvolgen, je ondersteunen en in een vroeg stadium bemiddelen of andere maatregelen nemen zodat de zaak niet escaleert. Bij de preventieadviseur kan je een formeel verzoek tot interventie indienen.

Verzamel bewijzen

Noteer systematisch plaats, datum, uur, vorm van grensoverschrijdend gedrag. Zoek getuigen en/of spreek met andere slachtoffers.

Getuige?

Ben je getuige van grensoverschrijdend gedrag of weet je er van? Reageer er op. Steun het slachtoffer. Zorg dat hij of zij er niet alleen voor staat. Bied een luisterend oor aan. Stimuleer hem of haar om het te melden. Biedt daarbij hulp aan of meld het desnoods zelf.

Stappen na een incident

Dit schema toont welke stappen je nog allemaal kan nemen na een incident.

Risicofactoren

Ken de risicofactoren rond agressie en grensoverschrijdend gedrag. Vaak is het een complex samenspel van factoren die grensoverschrijdend gedrag doen ontstaan en in stand houden.

Een open en veilig gespreksklimaat

Zorg voor een open en veilig gespreksklimaat. Bespreek regelmatig met je team de onderlinge samenwerking.

  • Hoe gaan we met elkaar om?
  • Hoe werken we samen?
  • Welke omgangs- en gespreksregels vinden we belangrijk.
  • En hanteren we die ook werkelijk?

Zo help je collega’s, ouders en cliënten op een laagdrempelige manier hun twijfels, ongerustheden, dilemma’s en angsten veilig te bespreken. In de Icoba-toolbox vind je allerhande methodieken, tips en oefeningen om een veilige en constructieve gesprekssfeer te creëren en lastige situaties bespreekbaar te maken.

In de Icoba-brochure ‘Agressie op de agenda’ vind je concrete tips en instrumenten.

Opvangen collega's en cliënten

Vang collega’s en cliënten goed op als ze grensoverschrijdend gedrag meemaakten.

  • Tips en richtlijnen vind je in de Icoba-brochures ‘Oewist? Opvang en nazorg na agressie in de praktijk’ en ‘Agressie, hoe verder? Cliënten opvangen als slachtoffer, getuige of dader’.
  • Dit schema maakt je wegwijs in de stappen die je op gerechtelijk, niet gerechtelijk en financieel vlak ver zetten en hoe je het psychosociaal welzijn van je medewerkers kan behartigen.
Leer uit incidenten

Volg de nasleep van een incident goed op en trek lessen voor de toekomst. Hoe vermijd je gelijkaardige incidenten of hoe schroef je ze terug? In de Icoba-toolbox vind je allerhande methodieken, tips en oefeningen om samen met je team te leren uit incidenten.

Preventieve maatregelen nemen

Als organisatie ben je wettelijk verplicht om preventieve maatregelen te nemen om ongewenst gedrag op het werk te vermijden.

Pak grensoverschrijdend gedrag aan!

Pak grensoverschrijdend gedrag integraal aan:

  • Richt je beleid en maatregelen op klanten/cliënten én op medewerkers en dit in hun mogelijke rol van slachtoffer, dader of getuige.
  • Integraal wil ook zeggen dat je grensoverschrijdend gedrag op verschillende niveaus tegelijk aanpakt. Dat willen zeggen dat je maatregelen uitwerkt om het te voorkomen, er gepast op te reageren, na een incident het slachtoffer en de getuigen goed op te vangen en om tot herstel van de geleden schade te komen. 'De preventiepiramide' helpt je daarbij.
Werk structureel
  • Leg afspraken vast en kies maatregelen die duurzaam zijn en positief bijdragen aan het leef- en werkklimaat.
  • Veranker de maatregelen in een duidelijke visie en een beleid rond grensoverschrijdend gedragen stem die maatregelen op elkaar af.
  • Zorg dat het beleid rond grensoverschrijdend gedrag logisch voortvloeit uit de algemene visie en het algemene beleid en leg linken met andere beleidsdomeinen. Bijvoorbeeld je personeelsbeleid. Denk maar aan de selectie en aanwerving van geschikt personeel, vorming en training van je medewerkers, de invulling van dienstenroosters. Maar ook met je opnamebeleid, medicatiebeleid, drugsbeleid en beleid rond seksualiteit zijn zeker linken te leggen.
  • Leg taken en verantwoordelijkheden vast. Zo vergroot je de kans dat op een actief beleid rond grensoverschrijdend gedrag.
Een duidelijk en bruikbaar beleid

Zorg dat het beleid rond grensoverschrijdend gedrag duidelijk en bruikbaar is:

  • Medewerkers en cliënten/klanten weten:
    • wat de norm is en welk gedrag de organisatie niet tolereert.
    • waarop ze moeten reageren.
    • welke stappen ze kunnen en mogen zetten bij grensoverschrijdend gedrag en welke stappen ze moeten zetten.
    • welke ondersteuning ze krijgen.
  • Zorg dat de maatregelen aansluiten bij de dagelijkse werking en dat ze praktisch bruikbaar zijn. Betrek je medewerkers, en waar mogelijk je cliënten en klanten, bij het opstellen, invoeren en evalueren van maatregelen. Laat afdelingen en teams de plannen en maatregelen vertalen naar praktische en concrete werkafspraken.
  • Zorg dat de medewerkers met een minimum aan inspanning de nodige informatie, procedures en formulieren terugvinden en gebruiken. En fris het ook regelmatig actief op.
Maak het bespreekbaar

Maak grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar in je organisatie. De methodieken en oefeningen uit de Icoba-toolbox helpen je daarbij.

Implicaties

Maak de medewerkers bewust van de implicaties van grensoverschrijdend gedrag op het werk.

Vormingen en opleidingen

Zorg voor vorming, opleiding, training, coaching en intervisie rond het thema. Wegwijzers naar opleiders en vormingen vind je hier.

Sensibiliseer leidinggevenden

Sensibiliseer leidinggevenden over hun rol in de aanpak van agressie, pesten en ongewenst seksueel gedrag en motiveer hen om er tegen op te treden.

Voorkom grensoverschrijdend gedrag tussen collega's

Voorkom pesterijen en ander grensoverschrijdend gedrag tussen collega’s door:

  • sociale steun van de collega’s aan te moedigen;
  • functies zonder rolconflict te voorzien. Zorg voor rolduidelijkheid zodat medewerkers geen tegenstrijdige opdrachten krijgen en dat ze steeds duidelijk weten wat wel en wat tot hun takenpakket behoort
  • conflicten binnen de teams beperkt te houden
  • alert te zijn voor factoren die de frustratie verhogen, zoals een hoge jobonzekerheid, een hoge werkdruk, een lage benutting van de vaardigheden en een sterke vriendjespolitiek.
Leer eruit!

Volg meldingen van grensoverschrijdend gedrag op en leer eruit. In de brochure 'Agressie-incidenten? Leer eruit!' vind je hapklare informatie over hoe je incidenten opvolgt en eruit leert, op team- en op organisatieniveau. Vertrekpunt hierbij is een goed werkend meld- en registratiesysteem.

Tools

Agressiebeleid

Het boek 'Maak tijd voor je agressiebeleid' van Icoba helpt je als organisatie om een agressiebeleid op poten te zetten.

Hoe begin je daar nu aan? Enkele geïsoleerde maatregelen of crisisinterventies volstaan niet. Pas als agressie beheersen een duidelijke beleidskeuze is, bereik je blijvend effect.

Download hier alvast gratis een heleboel praktische fiches.

Link naar boek

Hoeveel medewerkers zijn slachtoffer van lichamelijk geweld?

Hoeveel medewerkers zijn slachtoffer van lichamelijk geweld?

Hoeveel medewerkers zijn slachtoffer van intimidatie of bedreiging?

Hoeveel medewerkers zijn slachtoffer van intimidatie of bedreiging?

Hoeveel medewerkers zijn slachtoffer van ongewenst seksueel gedrag?

Hoeveel medewerkers zijn slachtoffer van ongewenst seksueel gedrag?

Hoeveel medewerkers zijn slachtoffer van pesten?

Hoeveel medewerkers zijn slachtoffer van pesten?

Deze cijfers komen van de Stichting Innovatie en Arbeid en de werkbaarheidsmonitor 2016.